Burgerstudie KlimaatTrappers afgerond
Door de vroegtijdige terugkeer van het hitteversterkende klimaatverschijnsel El Niño en de recente hittegolf is de impact van stijgende temperaturen op onze leefomgeving weer brandend actueel. De eerste burgerstudie van Nationaal Park Brabantse Wouden onderstreept het belang van een dichte kroonbedekking om stedelijke omgevingen leefbaar te houden tijdens hittegolven.
Door de atypische ligging vlakbij grootstad Brussel, vormt Nationaal Park Brabantse Wouden het ideale decor voor onderzoek naar de ecosysteemdiensten die bossen en bomen leveren aan een stedelijke omgeving. Met zijn eerste burgerwetenschapsproject ‘KlimaatTrappers’ wilde het Nationaal Park nagaan hoe ver de verkoelende invloed van bossen zich doorzet in de omringende voorstad. In de zomer van 2025 verzamelden 65 burgerwetenschappers data over het microklimaat in en rond het Zoniënwoud, met stationaire sensoren in de tuin en mobiele sensoren op de fiets. De resultaten werden vandaag bekendgemaakt in het Park van Tervuren, op een gezamenlijke persconferentie met hoofdsponsor Amazon.
Na analyse van de data door Universiteit Gent is de belangrijkste conclusie dat niet zozeer de nabijheid van grote bossen of het aantal bomen, maar wel lokale kroonbedekking of het boomkroonvolume bepalend is voor de gevoelstemperatuur tijdens hittegolven. Volgens de metingen lag die in tuinen met meer dan 50 procent kroonbedekking gemiddeld 6 graden lager dan in tuinen zonder bomen. Het verkoelende effect van het Zoniënwoud, waar het tijdens hittegolven tot 10 graden koeler was, bleek minder ver door te dringen in de randstedelijke omgeving dan verwacht. Het zogenaamde airco-effect kon een gebrek aan lokaal groen slechts tot op korte afstand compenseren.
Een lokale dooradering van de bebouwde ruimte met schaduwrijke boomsoorten blijkt dus het effectiefst om hittestress tegen te gaan. Op basis van die bevinding formuleerde het Nationaal Park beleidsaanbevelingen voor de twaalf partnergemeenten, die Provincie Vlaams-Brabant via zijn nieuwsbrief verder verspreidde naar alle Vlaams-Brabantse gemeenten. De focus ligt daarbij op het behoud van bestaande bomen of de aanplant van hoogstambomen met ruimte om te groeien, bij voorkeur in combinatie met laag groen dat de afkoeling ’s nachts bevordert.
Projectleider Julie Blanjean: “Dit onderzoek benadrukt de rol van bomen als essentiële gezondheidsinfrastructuur. Bestaande bomen zijn goud waard omwille van hun ecologische waarde en verkoelend vermogen, maar ook nieuwe bomen zijn nodig. In sociaal kwetsbare wijken met weinig toegang tot privaat groen is de potentiële gezondheidswinst het grootst.”
Vlaams minister voor de Vlaamse Rand Ben Weyts: “Dit is een mooie samenwerking tussen burgers, wetenschappers en de private sector. De studie toont aan dat investeren in groene infrastructuur directe, meetbare voordelen heeft: koelere straten, meer biodiversiteit en een gezondere bevolking. Met deze wetenschappelijk onderbouwde aanpak kunnen we werk maken van klimaatadaptieve steden.”
Het belang van particuliere tuinen in en rond het Nationaal Park
Bijkomend wees het onderzoek uit dat de boomrijke tuinen in de omgeving van het Nationaal Park opvallend biodivers zijn. Voor fauna en flora fungeren ze als stapstenen tussen de grotere natuurgebieden. Onderzoekers van Universiteit Gent troffen bij een inventarisatie gemiddeld 37 plantensoorten aan per 50 m2, met uitschieters tot 80 soorten. Daarenboven werden acht soorten ongewervelden voor het eerst in België waargenomen.
Algemeen coördinator Steven Vanonckelen: “De Brabantse Wouden zijn omringd door een lappendeken aan ruimtelijke functies. Particuliere tuinen zijn bijgevolg belangrijke schakels in de groene netwerken die we met het Nationaal Park willen versterken. Door een natuurvriendelijke inrichting te stimuleren, kunnen we snel winst boeken op vlak van klimaatadaptatie en biodiversiteit.”
Steun van Amazon
Bij zijn oprichting in 2024 vond het Nationaal Park een belangrijke partner in online retailer Amazon. Het bedrijf investeert met zijn ‘Right Now Climate Fund’ wereldwijd in onderzoek naar klimaatadaptatie en innovatief natuurbeheer. Voor de Brabantse Wouden gaat het om een investering van 1,1 miljoen euro in onder andere natuurbescherming, ecologische landbouw, burgerwetenschap en innovatieve natuurbeheerprojecten.